Điều tôi biết chắc – Oprah Winfrey

Quyển sách của Oprah Winfrey viết về những điều có vẻ rất hiển nhiên, nhưng lại vô cùng thú vị ngay ở điểm bắt đầu. Một người nổi tiếng, thành công, quyền lực và uyên bác như bà lại ngập ngừng khi được hỏi về những gì mình “biết chắc”.

Có phải thế giới này quá nhiều những điều khó lòng đoán định? Với biết bao chuẩn mực và kỳ vọng của xã hội đang sẵn đó, người ta vẫn thấy quá khó để thấy vui, để hạnh phúc, để hài lòng và yêu thương bản thân dù đang nỗ lực hết mình?

Oprah đã viết về một hành trình để sống tự tin và hạnh phúc trong đời với từng bước nhỏ, giản đơn mà ai cũng có thể làm được. Nhưng có lẽ ta sẽ không làm được nếu không thật sự tỉnh thức.

Bà nhắc nhớ chúng ta về niềm vui, sự hồi phục sau những tổn thương, xây dựng mối gắn kết trong đời sống để thấy mình không đơn độc, và rồi tình yêu thương và lòng trắc ẩn.

Bà nhắc nhớ chúng ta về những điều có thể, để hiểu không có ai và không có điều gì có thể ngăn bước bạn theo đuổi hạnh phúc và thành công của bản thân.

Bà nhắc nhớ về sự nghiêm cẩn, trân trọng cần có trước mỗi phút giây của cuộc đời, để có thể hạnh phúc.

Bà nhắc nhớ vì điều gì ta cần đặt bản thân ở vị trí trung tâm, để chủ động sống với những ý định tích cực nhất, cần thiết nhất.

Và bà định nghĩa quyền lực, tự do.

Câu chuyện thật cuộc đời của Oprah Winfrey cộng với 14 năm chuyên mục trên tạp chí O, The Oprah Magazine. Cuối cùng bà đã có thể nói cho bạn điều bà biết chắc.

Giới thiệu

Năm 1998, Oprah Winfrey tham dự một cuộc phỏng vấn truyền hình trực tiếp với nhà phê bình phim Gene Siskel. Khi họ kết thúc cuộc phỏng vấn, Siskel đã hỏi Oprah một câu hỏi mà bà khó có thể trả lời: “Bạn biết chắc điều gì?”.

Câu hỏi đó đã ở lại trong (tâm trí) Oprah, và trong 14 năm, đó là một câu hỏi mà bà luôn đặt ra trong chuyên mục hàng tháng của mình, trên tạp chí O, The Oprah Magazine. Lúc mọi việc xong xuôi, khi bạn đã trải qua những thử thách đáng kinh ngạc và những niềm vui trần tục nhất, bài học và hiểu biết khôn ngoan nào vẫn còn giữ được vẹn nguyên sự chân thực sau tất cả?

Trong quyển sách này, Oprah Winfrey chia sẻ những bài học quý giá và lâu dài nhất của bà về niềm vui và sức mạnh, sự kiên cường và lòng biết ơn.

Niềm vui

Năm 1997, Oprah có cơ hội thực hiện ước mơ biểu diễn trên sân khấu với Tina Turner. Vai diễn khách mời của bà diễn ra không quá sáu phút, nhưng Oprah đã vô cùng sợ hãi. Bà lo không nhớ được trình tự của mình và không theo kịp nhân vật huyền thoại. Cuối cùng, Oprah tự nhắc nhở bản thân rằng thời gian của bà diễn bên cạnh Tina sẽ rất ngắn ngủi, và bà không muốn bỏ lỡ khoảnh khắc này. Bà chọn cách quên đi nỗi hoảng sợ của mình và để mọi thứ tự nhiên thoải mái.  

Trong mọi khoảnh khắc cuộc sống, bạn có cơ hội để khiêu vũ/ nhảy múa, tận hưởng những niềm vui của hiện tại và để chúng ngấm trọn vào người.  Hưởng trọn cuộc sống của bạn. Có lẽ không phải mỗi ngày (bạn) đều có cơ hội đứng trên sân khấu với một huyền thoại âm nhạc, nhưng chẳng phải niềm vui vẫn ở ngay đó thôi: Niềm vui của cà phê sáng bạn uống, nỗi vui tươi khi bắt kịp bước người bạn thân, hay phút chốc bạn nạp lại được năng lượng sau một ngày dài. Hãy nhớ rằng, mỗi ngày đều chứa đựng những mảnh to hay nhỏ của cái đẹp. Hãy giữ đôi mắt của bạn mở để nhìn thấy chúng, giữ chặt lấy chúng và trải nghiệm chúng một cách trọn vẹn. Đừng để những nỗi hoảng sợ của đời sống làm bạn không thể cảm nhận trọn vẹn niềm vui sướng trên đời.

Và hãy luôn nhớ, niềm vui đó luôn là một chọn lựa. Nếu ngày mai bạn chết, điều bạn hối tiếc là gì? Ở cuối đời, câu hỏi bạn sẽ gặm nhấm chính là giả-sử-như, chứ không phải lương bạn bao nhiêu hay bạn đã đạt được những điều gì. Trong khi phần lớn những việc xảy ra trong đời luôn vượt quá tầm kiểm soát của bạn, bạn vẫn là người cuối ghi dấu lên con đường của riêng bạn. Hoàn thành mục tiêu và làm những điều bạn luôn muốn làm – đều nằm trong khả năng của bạn. Bạn có thể thực hiện chuyến đi trong mơ của mình, hoặc hòa giải với một người bạn ở xa. Hãy nhớ sức mạnh của mình và cho phép bản thân dùng nó, vì điều tốt cho cuộc sống của chính bạn.

Khả năng hồi phục

Mỗi người đều có hành trình riêng đầy trắc trở và niềm vui, hạnh phúc, và xáo trộn.

Hành trình của Oprah bắt đầu ở vùng nông thôn Mississippi, nơi bà được hoài thai ngoài giá thú, và mẹ bà giấu việc mang thai cho đến ngày Oprah chào đời. Khởi đầu cuộc sống của Oprah không được đánh dấu bằng niềm vui, mà bằng hổ thẹn. Suốt tuổi thơ, Oprah mang trên vai gánh nặng là một đứa trẻ không được mong đợi, bà đã đối mặt với sự cô đơn và cô lập mà ta khó lòng tưởng tượng.

Bạn có thể có những thất vọng, tổn thương và đau lòng của riêng bạn. Có thể, bạn cảm thấy mình là một đứa trẻ không được yêu thương khi còn nhỏ, hoặc bạn đã phải chịu đựng một cuộc hôn nhân đau thương, tan vỡ.

Nhưng cho dù quá khứ của bạn chứa đựng điều gì, bạn vẫn phải chịu trách nhiệm về việc bạn là ai và bạn sống thế nào. Bạn có thể bất bình một cách chính đáng với cha mẹ của bạn hay người yêu trong quá khứ, nhưng sống cuộc sống mãi như nạn nhân và luôn đổ lỗi cho người khác – sẽ không cải thiện hoàn cảnh của bạn chút nào.

Khi bạn hiểu thêm về bản thân, hãy chủ động hoàn thiện bản thân. Nếu cha mẹ của bạn đã không dành cho bạn đủ tình yêu khi còn nhỏ, hãy bắt đầu yêu bản thân bằng tình yêu mà bạn chưa bao giờ nhận được. Nếu vợ/ chồng cũ của bạn không nghĩ rằng cảm xúc của bạn là quan trọng, hãy bắt đầu nhìn nhận cảm xúc của bạn một chút. Tìm ra những gì bạn cần để trở nên đầy đủ, và sau đó tự mang đến cho bản thân. Đừng đợi người khác sửa chữa bạn, và đừng dành cả cuộc đời để đổ lỗi người khác về sự đổ vỡ của chính bạn.

Cách bạn đối xử với bản thân là điều quyết định chất lượng cuộc sống của bạn. Trong nhiều năm, Oprah che giấu một số bí mật thời thơ ấu của mình. Bà che giấu việc bà bị lạm dụng,  và việc đó đã khiến bà sống bừa bãi để rồi có thai ở tuổi 14. Sau khi đứa trẻ con bà chết trong bệnh viện, Oprah đi học lại và không hề hé răng vì sợ bị đuổi học. Khi trưởng thành, bà giữ bí mật này với bạn bè thân và đối tác của bà  trong nhiều năm, vì bà sợ rằng họ cũng sẽ tống bà ra khỏi cuộc sống của họ.

Khi sự thật về thời thơ ấu của Oprah bị tiết lộ cho báo chí, những nỗi sợ hãi đó lại trỗi dậy. Oprah lo lắng công chúng sẽ phán xét, và bà chắc chắn bạn bè lẫn người lạ cũng sẽ từ chối bà. Trong sự ngạc nhiên của Oprah, không ai làm thế khi bà phơi bày bí mật. Oprah nhận ra bà là người duy nhất đổ lỗi cho bản thân về việc bà bị lạm dụng và mang thai. Nỗi hổ thẹn bà tự tạo ra là gánh nặng nặng nhất trên tất cả, và chỉ khi bà từ bỏ nó thì bà mới hàn gắn được phần nào bản thân.

Hãy tự chăm sóc bản thân. Đừng lo lắng người khác nghĩ gì, bất kể phán xét của họ là tích cực hay tiêu cực. Ý kiến đánh giá của bạn về bản thân bạn là thứ ảnh hưởng đến bạn nhất. Nếu bạn đang ép buộc bản thân chịu đựng sự hổ thẹn và không ngừng phê phán bản thân, hãy học cách tự đối xử tử tế. Đừng tự cản trở cuộc sống của chính mình bằng những gánh nặng tự đặt lên vai.

Sự kết nối

Tất cả mọi người đều muốn cảm thấy có giá trị, được yêu thương, được cần đến và được hiểu. Con người muốn các mối liên kết trong đó bạn cảm thấy được lắng nghe và nhìn nhận. Mọi người đều muốn có giá trị với ai đó.

Khi còn nhỏ, Oprah không cảm thấy được gia đình yêu thương, vì vậy bà đã tự thúc đẩy bản thân trở thành một cá nhân vượt trội, để giành được tình yêu và sự trân trọng từ họ. Khi còn trẻ, Oprah nghĩ rằng bà cần tình yêu của một người đàn ông để cảm thấy đủ đầy.

Cuối cùng, những mối quan hệ tan vỡ và những nỗ lực để được cảm thấy có giá trị – đã dạy Oprah một điều: Thứ tình yêu quan trọng nhất bạn có thể nhận được đến từ nội tại. Nhu cầu có những mối quan hệ lành mạnh là điều xảy ra tự nhiên, nhưng không người yêu, bạn bè hoặc cha mẹ nào có thể sửa chữa điều bạn cảm thấy về bản thân. Nếu bạn không tin rằng bạn có giá trị, không ai có thể thay đổi suy nghĩ của bạn. Để nhận được tình yêu từ người khác, bạn trước tiên cần phải yêu bản thân mình.

Yêu bản thân có thể là một bài khó học vì nó thách thức rất nhiều chuẩn mực văn hóa về việc tình yêu nên thế nào. Có thể bạn thấy mình trông chờ các tình yêu kiểu như một người yêu đẹp trai hoàn hảo, hay sự chấp nhận sau cùng từ các phụ huynh nơi xa. Tình yêu không phải lúc nào cũng đúng như ý bạn mong đợi, và khi nó lệch khỏi định kiến ban đầu bạn có, thì khó mà nhìn ra nó.

Đừng để hi vọng và kì vọng làm bạn không nhìn thấy được những dạng thức của tình yêu. Tình yêu có ở khắp nơi, và bạn có thể trải nghiệm yêu thương bất kể tình trạng mối quan hệ của bạn ra sao. Tình yêu có ở người yêu/ bạn đời của bạn, nhưng cũng lại có ở bạn bè, đồng nghiệp, và hàng xóm láng giềng. Khả năng gắn kết không định là nằm ở đâu. Nếu bạn đang chật vật để có được yêu thương trong đời, hãy bắt đầu với tình thương – lòng trắc ẩn. Nghĩ cho người khác, người thu ngân ở cửa hàng hay người đồng nghiệp đầy phiền toái. Tình thương là bước đầu tiên, và rồi nó dẫn dắt bạn đến những gắn kết không thể đoán định trước.

Lòng biết ơn

Oprah từ lâu đã duy trì một nghi lễ tinh thần là viết ra danh sách năm điều mà bà thấy biết ơn cho mỗi ngày. Chúng giúp bà giữ vững tinh thần và dễ có được niềm vui. Nhìn lại đời mình, Oprah để ý thấy bà kém hạnh phúc đi trong những đoạn đời mà bà xao nhãng nghi thức biết ơn này, dù cho cuộc sống lúc đó vẫn đầy thành công và dư dả.

Ngay cả hành động nói “cảm ơn” cũng có thể thay đổi thái độ của bạn. Nhiều năm trước, Oprah khóc suy sụp trên sàn nhà tắm. Bạn thân của bà, Maya Angelou, bảo bà ngừng khóc và nói lời cảm ơn thành tiếng, đơn giản thế thôi. Nước mũi chảy ròng ròng và đôi mắt ngấn lệ, Oprah đã làm như Angelou bảo, nhưng sau đó tự hỏi bà đang phải biết ơn điều gì. Angelou nói bà đang cảm ơn thế giới vì dù có điều tồi tệ gì xảy ra, bà có niềm tin và sức mạnh để vượt qua nó.

Lòng biết ơn có thể thay đổi thái độ và hoàn cảnh của bạn. Có thể rất khó để thực hành, đặc biệt là trong những thời điểm khó khăn. Nhưng bất cứ khi nào bạn cảm thấy ít biết ơn nhất, đó là lúc bạn cần nó nhất.

Lòng biết ơn đầy sức mạnh bởi vì nó buộc bạn phải gạt bỏ cái tôi của mình. Khi cái tôi bớt ngáng đường, các giá trị khác có thể thế chỗ, nhiều chỗ hơn cho –  ví dụ như –  lòng trắc ẩn hay sự biết mình. Bạn càng biết ơn, bạn càng có nhiều thứ để biết ơn.

Chẳng hạn, thật dễ nhìn ra khiếm khuyết của cơ thể bạn, và mong đùi không to hay bụng  phẳng hơn một chút. Nhưng cơ thể của bạn có nhiều hơn so những điều bạn phàn nàn. Đó còn là một trái tim khỏe mạnh, một bộ não phức tạp, một hệ thống tiêu hóa vận hành trơn tru, và một tập hợp các cơ khớp cho phép bạn sống cuộc đời mình. Khi bạn để mình biết ơn tất cả những gì mà cơ thể bạn có thể làm được, bạn sẽ bắt đầu nhìn cơ thể mình bằng con mắt yêu thương, trân trọng.

Điều có thể

Đã đến lúc bạn nên bắt đầu một giai đoạn mới trong cuộc đời, khi bạn nhận ra bạn đã học đủ từ công việc hay mối quan hệ hiện tại. Nếu bạn muốn đạt đỉnh tiềm năng của bản thân, bạn cần sẵn sàng chấp nhận rủi ro và bước vào lãnh địa mới để phát triển lên.

Oprah thừa nhận, dù bên ngoài có vẻ bà đầy thành công, phần lớn nội tâm của bà là sợ hãi. Bà sợ phải nói không và làm người khác thất vọng. Nỗi nghi hoặc bản thân và ước mong được làm hài lòng người khác đưa ra phán quyết cho cuộc đời bà.

Đạt đỉnh tiềm năng của bản thân và sống tốt nhất đời mình đòi hỏi bạn phải sống mà không sợ hãi. Chỉ khi đó cuộc sống của bạn mới là của bạn và chỉ của bạn mà thôi. Sống không sợ hãi cũng cho phép bạn đường hướng rõ ràng để bước tiếp, bởi bạn đã nghe tiếng lòng mình, không phải lời người khác. Bạn có thể theo đuổi giấc mơ bởi vì bạn có thể nhận ra giấc mơ của bạn thực sự là gì. Sống không sợ hãi giúp bạn làm rõ cảm nhận về phương hướng, và giúp bạn sống đúng chuẩn của chính mình.

Nắm bắt những điều có thể trong đời dường như rất khó đối với phụ nữ, họ lớn lên không ngừng tiếp thu các bài học vừa ngầm hiểu vừa rõ ràng: Đừng quá ồn ào hay gợi dục, hãy khiêm tốn và từ chối các lời khen. Phụ nữ được dạy để lùi phía sau, vì thế họ tránh né sự chú ý và xem nhẹ thành công. Với phụ nữ, sự quả quyết phải nắm quyền kiểm soát và theo đuổi giấc mơ là vô cùng thử thách, nhưng lại quan trọng hơn. Hãy quên đi những thứ người khác bảo bạn phải làm, và làm đi. Hãy kháng cự những bài rao giảng bảo bạn phải dễ thương tử tế và nhu mì đi. Khẳng định điều bạn muốn, và theo đuổi nó, vì đó là sứ mệnh Chúa trời ban cho bạn.

Sự kính cẩn

Yên bình và thanh thảnh có trong mọi khoảnh khắc. Mỗi hơi hít vào, bạn có thể trở lại với sự tĩnh lặng vốn là nền của sự sống: mặt trăng trong đêm không mây, mùi hoa tử đinh hương vào mùa xuân, sự tĩnh lặng nơi con đường mòn đi bộ hẻo lánh. Cũng như niềm vui hay tình yêu thương chỉ cần dấn bước vào là có, cảm giác nghiêng mình kính cẩn đầy choáng ngợp trước vẻ đẹp của thế giới cũng vậy. Hãy dành thời gian cho nó. Hãy nhớ thở sâu giữa mù ám của tuần làm việc bận rộn, hay khi con nhỏ của bạn đang gào khóc. Vẻ đẹp của thế giới sẽ gặp bạn ở chỗ bạn, chỉ khi bạn có lòng muốn gặp.

Phép màu cũng không hiếm gặp. Chúng là những chiếc lá vàng ngỡ ngàng đầu tháng 10, cuộc gọi bất ngờ của người bạn ở múi giờ khác, cảm giác ngọt ngào khi biết cuốn sách bạn yêu cầu đang chờ bạn ở thư viện. Hãy nhìn những thứ nhỏ bé ấy và yêu thương chúng. Bởi vì nếu bạn có thể thể phát triển khả năng để cảm nhận sự kỳ diệu và trân trọng, bạn dễ hạnh phúc hơn.

Sự rõ ràng

Trong phần lớn sự nghiệp của mình, Oprah phải vật lộn để học cách nói không và đặt ra các ranh giới lành mạnh cho bản thân. Phương cách của bà là các hiểu biết có từ Nguyên tắc Ý định của Gary Zukav. Zukav lập luận rằng mọi hành động đều xuất phát từ một ý định, và ý định cũng là nguyên nhân với hệ quả của chính nó. Nếu chúng ta là một phần của nguyên nhân, chúng ta cũng là một phần của hệ quả.

Do đó, chúng ta luôn phải chịu trách nhiệm về hành động của mình vì ở một số cấp độ, chúng là hệ quả từ ý định của chúng ta, ngay cả những thứ chúng ta không thể nhìn thấy hoặc hiểu được.

Biết rằng hành động của mình phải có căn nguyên cụ thể, Oprah bắt đầu tìm hiểu vì sao bà thường xuyên mất mát nhiều phần của bản thân cho người khác. Bà nhận ra ý định của mình là muốn làm hài lòng người khác, và hệ quả là cuộc sống của bà – thường xuyên nhận các yêu cầu giúp đỡ, thường xuyên mất mát nhiều phần của bản thân cho họ – phản ánh ý định đó.

Hãy xem xét các hành vi lặp đi lặp lại trong đời bạn. Xem xét các hành động và thói quen làm cho bạn cảm thấy không hạnh phúc, và tò mò về cách mà các ý định của bạn – có ý thức lẫn vô thức – có thể định hình cuộc đời bạn.

Nếu bạn nhận thấy các con lớn của bạn luôn tận dụng bản tính ưa giúp đỡ của bạn, hãy tự kiểm tra và nhận ra những đặc điểm, khuynh hướng nào có thể tạo nên hành vi của chúng. Nếu sếp của bạn không nghiêm túc đáp ứng yêu cầu tăng lương của bạn, có thể bạn mới chính là người không xem bản thân đủ tốt. Có lẽ đồng nghiệp của bạn không tôn trọng bạn dủ, vì bạn cũng không tôn trọng bản thân.

Hãy cẩn thận xem xét các ý định của bạn và nếu chúng đang gây ra những hệ quả tiêu cực cho đời sống của bạn, hãy chủ động tạo  những ý định mới.

Quyền lực

Tự do không chỉ có nghĩa là không bị đối xử áp bức, bất công. Tự do là được toàn quyền chọn lựa. Đó là việc bạn được chọn lựa cho cuộc đời riêng của bạn.

Bạn thức dậy vào mỗi buổi sáng và quyết định hôm nay làm gì. Công việc của bạn có thể quá sức hay cuộc sống gia đình của bạn quá nhiều gánh nặng, nhưng dù sao đi nữa, bạn vẫn có thể đưa ra lựa chọn trong đời. Bạn có thể bỏ việc hoặc thay đổi tình thế trong công việc. Bạn có thể chọn những mảnh đời sống gây ra phiền toái hay niềm vui. Bạn có nhiều quyền tự quyết hơn những gì bạn nhận ra, vì vậy hãy nắm bắt lấy và sử dụng nó.

Kết

 Quá khứ và hiện tại của bạn chứa đầy thất vọng và thành công, nhưng bất kể hoàn cảnh thế nào, bạn vẫn có thể trải nghiệm niềm vui, lòng biết ơn và sự viên mãn.

Thông điệp của Oprah là một thông điệp về sức mạnh cá nhân: Bạn có khả năng để vui hơn, trở nên biết ơn nhiều hơn, tự chữa lành vết thương lòng và thực hiện ước mơ của bạn.

Bạn không cần hoàn cảnh thay đổi để sống cuộc sống của mình tốt nhất, cũng không cần người khác cho phép và chấp thuận để làm điều đó. Bạn có khả năng thay đổi cuộc sống của bạn theo bất kỳ cách nào bạn muốn. Cuộc sống tốt hơn cho bạn chỉ là một quyết định bạn cần ra.

Về Oprah Winfrey

Oprah Winfrey là giám đốc điều hành truyền thông, nhà sản xuất, nữ diễn viên và nhà từ thiện.

Oprah Winfrey Show là chương trình truyền hình (talk show với người nổi tiếng) được đánh giá cao nhất của loại hình này. Vào năm 2013, Oprah đã được Tổng thống Barack Obama trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống.

Snapshot What I Know For Sure

Audio Book What I Know For Sure

Scribd Snapshot – Chuyên mục điểm sách của ứng dụng đọc sách Scribd giúp độc giả nhanh chóng nắm bắt các ý chính của các quyển sách từ tác giả nổi tiếng. Tôi chọn chuyển ngữ một số các bản điểm sách này theo sở thích. Lúc này là các sách self-help, vì tôi nghĩ, ai cũng cần chút vitamin cho tinh thần.

Dù sao thì các bản điểm sách cũng chỉ là cánh cửa. Hãy đọc quyển sách gốc khi bạn thấy hứng thú với nội dung chính của nó. Vì nếu bạn chỉ dừng ở chỗ cánh cửa, rốt cuộc bạn khó nắm bắt trọn vẹn những thứ ở bên trong.

Bạn hoàn toàn có thể đọc/ nghe bản đầy đủ của các quyển sách này trên ứng dụng Scribd. Mỗi tháng bạn sẽ trả $8.99 để đọc tất cả sách có trên đó. Tôi khá thích Scribd vì có hầu hết các đầu sách Marketing, Tài chính, Startup, Văn học mới nhất.

Thế giới hậu đại dịch Corona – Yuval Noah Harari

Cơn bão này rồi sẽ qua đi nhưng những lựa chọn bây giờ có thể sẽ thay đổi cuộc sống của chúng ta trong tương lai.

Nguồn: Yuval Noah Harari: the world after coronavirus

Bản dịch của: Ms. Hạnh Phạm

Yuval Noah Harari là nhà sử học người Israel và là giáo sư Khoa Lịch sử tại Đại học Hebrew Jerusalem. Ông là tác giả của các cuốn sách bán chạy thế giới Sapiens: Lược sử loài người, Homo Deus: Lược sử tương lai và 21 bài học cho thế kỷ 21.

Một số tiêu đề được bổ sung để cải thiện tính dễ đọc của bài viết.

Nhân loại đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng toàn cầu

Có lẽ đây là khủng hoảng lớn nhất đối với thế hệ chúng ta.

Những quyết định mà người dân và các chính phủ đưa ra trong mấy tuần tới có thể sẽ định hình thế giới trong tương lai. Không chỉ hệ thống y tế bị ảnh hưởng lớn mà còn cả kinh tế, chính trị và văn hóa. Lúc này chúng ta phải hành động nhanh và dứt khoát. Nhưng chúng ta cũng nên cân nhắc đến hậu quả về lâu về dài của những hành động này.

Khi đắn đo giữa các lựa chọn, chúng ta nên tự hỏi không chỉ làm sao để vượt qua mối đe dọa hiện tiền mà còn về thế giới mà chúng ta sẽ sống sau khi cơn bão này đi qua. Rồi bão sẽ qua đi, loài người sẽ vượt qua biến cố này, phần lớn chúng ta sẽ sống sót – nhưng là sống sót trong một thế giới đã đổi thay.

Khẩn cấp: Tạm thời hay dài lâu?

Nhiều biện pháp khẩn cấp mang tính tạm thời lúc này sẽ trở thành những thứ gắn chặt với đời sống về sau. Đó là bản chất của khẩn cấp. Các biện pháp khẩn cấp đẩy nhanh tiến trình của lịch sử.

Bình thường người ta có thể mất nhiều năm để cân nhắc khi đưa quyết định nhưng trong thời đại này các quyết định được thông qua chỉ trong vài giờ. Những công nghệ còn non yếu, thậm chí gây nguy hiểm, bị “ép chín” đưa vào sử dụng vì rủi ro sẽ còn lớn hơn nếu không làm gì cả.

Các quốc gia trở thành những con chuột bạch trong các cuộc thử nghiệm xã hội trên quy mô lớn

Chuyện gì xảy ra khi chúng ta làm việc ở nhà và giao tiếp với nhau từ xa? Chuyện gì xảy ra khi tất cả các trường đều học trực tuyến?

Bình thường, chính phủ, doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục sẽ không đời nào đồng ý thực hiện một cuộc thử nghiệm như thế. Nhưng bây giờ không phải là lúc bình thường.

Trong khủng hoảng, chúng ta đối mặt với hai lựa chọn đặc biệt quan trọng. Thứ nhất là chọn lựa giữa sự giám sát độc tài hay trao quyền cho công dân. Thứ hai là chọn lựa giữa sự cô lập mang tính dân tộc chủ nghĩa hay sự đoàn kết toàn cầu.

Giám sát phía-dưới-lớp-da

Để ngăn chặn đại dịch, tất cả dân chúng phải tuân thủ các quy định cụ thể. Có hai cách khiến người dân tuân theo.

Cách thứ nhất là chính phủ giám sát và trừng phạt những người làm trái quy định. Ngày nay, lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, nhờ công nghệ, việc giám sát tất cả mọi người vào mọi lúc trở nên khả thi. 50 năm trước, KGB, cơ quan tình báo Nga, không thể theo dõi 240 triệu công dân Xô Viết 24 giờ/ngày, và cũng không hy vọng có thể xử lý hiệu quả tất cả thông tin thu thập được. KGB dựa vào con người – các đặc vụ và các nhà phân tích. Cơ quan này không thể cắt cử một đặc vụ kèm một công dân.

Mọi việc đã khác

Nhưng giờ đây các thiết bị cảm biến và các thuật toán mạnh có thể thay thế cho những bóng ma-bằng-xương-bằng thịt trước kia.

Trong cuộc chiến chống đại dịch corona, nhiều quốc gia đã triển khai các công cụ giám sát mới. Trường hợp điển hình nhất là Trung Quốc. Bắc Kinh theo dõi chặt chẽ điện thoại thông minh của công dân, sử dụng hàng trăm triệu camera an ninh có khả năng nhận diện khuôn mặt, buộc người dân tự kiểm tra và báo cáo thân nhiệt và tình hình sức khỏe.

Biện pháp của các chính quyền trước và sau đại dịch Corona

Bằng cách này, chính quyền Trung Quốc không chỉ nhanh chóng xác định được những ca nghi nhiễm mà còn truy lùng ra được hành tung của các cá nhân này cũng như bất cứ ai từng tiếp xúc với họ. Hàng loạt ứng dụng điện thoại ra đời nhằm cảnh báo người dân khi có một ca nhiễm bệnh ở gần.

Công nghệ này không chỉ được sử dụng ở đông Á. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gần đây cho phép cơ quan tình báo triển khai công nghệ giám sát, vốn dùng để lùng bắt các phần tử khủng bố, vào việc theo dõi các bệnh nhân nhiễm virus corona. Khi ủy ban phụ trách của quốc hội phủ quyết, ông Netanyahu thông qua bằng một “sắc lệnh khẩn cấp”.

Bạn có thể cho rằng điều này có gì lạ đâu

Những năm gần đây chính phủ và các tập đoàn đã và đang sử dụng những công nghệ phức tạp để theo dõi, giám sát và thao túng người dân. Nhưng nếu chúng ta không thận trọng, đại dịch lần này sẽ tạo ra một bước ngoặt trong lịch sử chính phủ giám sát công dân.

Trên bề mặt da” vs. “dưới bề mặt da”.

Việc triển khai các công cụ giám sát hàng loạt sẽ trở thành điều bình thường ở cả những quốc gia cho đến nay vẫn từ chối áp dụng. Hơn thế nữa, đó còn là một bước chuyển đột ngột từ giám sát “trên bề mặt da” sang giám sát “dưới bề mặt da”.

Trước kia, khi ngón tay bạn chạm vào màn hình điện thoại thông minh và nhấn vào một đường link, chính phủ muốn biết chính xác bạn đã truy cập thông tin gì. Nhưng sau dịch corona, mục tiêu quan tâm của các chính phủ đã thay đổi. Giờ đây chính phủ muốn biết nhiệt độ trên đầu ngón tay của bạn và huyết áp phía dưới đó.

Một trong những vấn đề mà chúng ta phải đối mặt khi bàn về việc chính phủ giám sát công dân là không một ai biết chúng ta đang bị giám sát như thế nào, việc này sẽ tiếp diễn ra sao trong tương lai.

Công nghệ giám sát đang phát triển với tốc độ chóng mặt

Những thứ mà 10 năm trước dường như chỉ có trong khoa học viễn tưởng ngày nay không còn mới lạ. Thử suy nghĩ, giả dụ có một chính phủ giả định yêu cầu mọi công dân đeo vòng tay sinh trắc học giúp theo dõi thân nhiệt và nhịp tim 24 giờ/ngày. Chính phủ sau đó sẽ dùng thuật toán để lưu trữ và phân tích dữ liệu thu thập được.

Các thuật toán máy tính sẽ biết bạn dính virus trước cả khi bạn có triệu chứng, chúng cũng nắm được bạn đã đi đâu và gặp gỡ ai. Nhờ vậy, dây chuyền lây nhiễm sẽ bị cắt ngắn lại, thậm chí là cắt đứt ngay lập tức. Một hệ thống như vậy chắc chắn có thể ngăn chặn dịch bệnh lây lan chỉ trong vài ngày. Nghe tuyệt vời, phải không?

Nhưng mặt trái, đương nhiên, điều này mở đường cho việc hợp thức hóa một hệ thống giám sát đáng sợ.

Ví dụ nếu bạn biết tôi nhấn vào đường link dẫn đến Fox News thường xuyên hơn CNN, điều này có thể hé lộ cho bạn biết về quan điểm chính trị và thậm chí tính cách của tôi. Nhưng nếu bạn biết thân nhiệt, huyết áp và nhịp tim của tôi khi tôi xem một video trên mạng, bạn có thể biết điều gì khiến tôi vui, điều gì khiến tôi buồn và điều gì khiến tôi thực sự, thực sự tức giận.

Công nghệ và thao túng

Nên nhớ tức giận, hạnh phúc, buồn chán và yêu thương là những hiện tượng sinh học cũng giống như cơn sốt hay cơn ho. Thứ công nghệ dùng vào việc xác định tiếng ho cũng có thể nhận diện được một tràng cười.

Nếu các công ty và các chính phủ bắt đầu thu thập dữ liệu sinh trắc học trên diện rộng, họ sẽ hiểu chúng ta hơn chính chúng ta hiểu bản thân mình. Đến lúc đó họ không chỉ đoán trước mà còn có thể thao túng cảm xúc của chúng ta và nhờ đó họ có thể thuyết phục ta tin vào bất cứ thứ gì, dù đó là một sản phẩm hay một chính trị gia.

Giám sát sinh trắc sẽ khiến cho vụ bê bối Cambridge Analytica thu thập thông tin nhận cá nhân của 87 triệu người sử dụng Facebook trở thành “tiền cổ”.

Tưởng tượng Bắc Triều Tiên vào năm 2030, mọi người dân phải đeo vòng sinh trắc học 24 giờ/ngày. Khi anh lắng nghe bài phát biểu của Lãnh tụ và chiếc vòng thu thập được tín hiệu cảm xúc tức giận thì anh toi đời chắc!

Chỉ là tạm thời

Đương nhiên, bạn có thể phản biện rằng giám sát sinh trắc học chỉ là biện pháp tạm thời trong tình trạng khẩn cấp quốc gia. Người ta sẽ dẹp nó đi khi đời sống trở lại bình thường.

Nhưng đáng tiếc, lịch sử đã chứng minh các biện pháp tạm thời thường tiếp tục tồn tại sau khi tình thế khẩn cấp qua đi, đặc biệt nếu như luôn có một mối đe dọa mới lẩn khuất đâu đó ở phía trước.

Lấy ví dụ, Israel, quê hương tôi, tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia trong cuộc chiến giành độc lập năm 1948. Điều này hợp thức hóa hàng loạt các biện pháp tạm thời từ kiểm duyệt báo chí, tịch thu đất đai, cho đến quy định đặc biệt liên quan đến việc làm bánh pudding (Tôi không đùa đâu).

Dù cuộc chiến đã kết thúc từ lâu, Israel chưa bao giờ tuyên bố chấm dứt tình trạng khẩn cấp và cũng không gỡ bỏ các biện pháp tạm thời năm 1948 (vào năm 2011, chính phủ cuối cùng cũng “nhân từ” xóa bỏ nghị định về bánh pudding).

Kể cả khi số ca nhiễm corona giảm về 0, một vài chính phủ thèm khát dữ liệu công dân có thể sẽ trần tình rằng họ cần duy trì hệ thống giám sát sinh trắc học vì lo ngại đợt sóng corona thứ hai hoặc bởi virus Ebola đang biến chủng ở Trung Phi hay bởi vì… bạn hiểu ý tôi nói rồi đấy!

Quyền riêng tư trong và sau đại dịch Corona

Một cuộc chiến dằng dai xoay quanh quyền riêng tư của mỗi cá nhân đã diễn ra suốt những năm qua. Dịch corona có thể chính là “điểm bùng phát” trong cuộc chiến này. Khi người dân phải chọn giữa quyền riêng tư và sức khỏe, họ sẽ luôn chọn sức khỏe.

Cảnh sát-xà phòng

Gốc rễ của vấn đề nằm ở việc đưa ra câu hỏi buộc người dân phải lựa chọn giữa sức khỏe và quyền riêng tư. Bởi vì nó sai ngay ở cách đặt vấn đề. Chúng ta có thể và nên có cả sức khỏe lẫn quyền riêng tư. Thay vì thiết lập nên các thể chế giám sát chuyên chế nhằm ngăn chặn đại dịch, chúng ta có thể thực hiện bằng cách trao quyền lực cho người dân.

Những tuần gần đây, Hàn Quốc, Đài Loan và Singapore nổi lên là những quốc gia khống chế đại dịch corona thành công nhất. Ngoài các ứng dụng theo dõi, các nước này chủ yếu dựa vào hoạt động xét nghiệm trên diện rộng, báo cáo số liệu trung thực và sự hợp tác tự nguyện của quần chúng hiểu biết.

Việc giám sát tập trung và trừng phạt nặng tay không phải là cách duy nhất khiến người dân tuân thủ quy định. Khi người dân được tiếp cận thông tin khoa học, khi họ tin rằng chính quyền đang nói thật, họ sẽ hành xử đúng đắn mà không cần một Ông Kẹ kè kè theo dõi.

Một xã hội có ý thức và được thông tin đầy đủ thường mạnh mẽ và hiệu quả hơn một xã hội mù mờ thông tin và bị kiểm soát

Hãy lấy ví dụ việc rửa tay bằng xà phòng. Đây là một trong những cải tiến lớn nhất trong hoạt động vệ sinh cá nhân của con người. Hành động rửa tay đơn giản mỗi năm giúp cứu sống hàng triệu mạng người.

Chúng ta ngày nay có thể coi nhẹ việc rửa tay nhưng mấy ai biết rằng mãi đến tận thế kỷ thứ 19, các nhà khoa học mới phát hiện ra tầm quan trọng của việc rửa tay bằng xà phòng. Trước đó, thậm chí bác sĩ và y tá không rửa tay giữa các ca phẫu thuật.

Giờ đây hàng tỷ người rửa tay mỗi ngày, không phải bởi vì họ sợ lực lượng cảnh sát-xà phòng giám sát, mà bởi vì họ ý thức được những lợi ích sức khỏe. Tôi rửa tay với xà phòng bởi vì tôi đã nghe về vi khuẩn và virus, tôi hiểu những sinh vật nhỏ bé này gây ra bệnh tật và tôi biết xà phòng có thể giúp diệt khuẩn. Nhưng để đạt được mức độ tuân thủ và hợp tác như việc rửa tay bằng xà phòng, anh cần niềm tin.

Người ta cần phải tin khoa học, tin chính quyền, và tin báo chí

Các chính trị gia vô trách nhiệm trong những năm gần đây đã chủ ý phá họai niềm tin của công chúng vào khoa học, chính quyền và truyền thông. Giờ đây lấy lý do rằng không thể đặt niềm tin vào công chúng sẽ hành xử đúng, cũng chính họ đang có ý định lựa chọn con đường chuyên quyền.

Bình thường khi niềm tin đã xói mòn qua năm tháng thì không thể gây dựng lại trong ngày một ngày hai. Nhưng đây không phải là lúc bình thường. Trong cơn khủng hoảng, người ta thay đổi suy nghĩ rất nhanh. Anh có thể cãi cọ với chị em trong nhà suốt bao năm qua nhưng khi tình thế khẩn cấp ập đến, anh bỗng phát hiện ra trong lòng ẩn chứa niềm tin và tình thương và vội chạy đến giúp người thân của mình.

Thay vì xây dựng một chế độ giám sát công dân, hiện vẫn chưa quá muộn để gây dựng niềm tin của người dân vào khoa học, chính quyền và báo chí.

Công nghệ gia tăng sức mạnh cho người dân

Chúng ta đương nhiên cũng nên tận dụng sức mạnh của công nghệ nhưng công nghệ phải nhằm mục đích gia tăng sức mạnh cho người dân. Tôi hoàn toàn ủng hộ việc theo dõi thân nhiệt và áp huyết nhưng những dữ liệu đó không phải để phục vụ một chính phủ nắm mọi quyền lực mà nó nên giúp tôi có đủ thông tin hơn để đưa các quyết định cá nhân đồng thời khiến chính phủ chịu trách nhiệm với mỗi quyết sách.

Nếu tôi có thể theo dõi các chỉ số sức khỏe của mình 24 giờ/ngày, tôi sẽ không chỉ biết liệu mình có gây hại cho người khác hay không mà còn biết những thói quen nào ảnh hưởng đến sức khỏe của mình. Và nếu tôi có thể tiếp cận và phân tích các thống kê đáng tin cậy về sự lây lan của virus corona, tôi có thể đánh giá liệu chính phủ đang nói thật hay không và liệu chính phủ có áp dụng các chính sách đúng đắn để phòng chống dịch hay không.

Khi nói đến giám sát, người ta thường chỉ nghĩ công nghệ giúp chính phủ giám sát mỗi cá nhân mà không nhớ rằng công nghệ cũng có thể giúp mỗi cá nhân giám sát chính phủ.

Đại dịch corona vì vậy là một bài kiểm tra lớn về quyền công dân

Trong những tháng ngày trước mắt, mỗi chúng ta nên chọn tin vào số liệu khoa học và các chuyên gia y tế thay vì tin vào các thuyết âm mưu và những chính trị gia chỉ biết tư lợi. Nếu chúng ta không lựa chọn đúng, chúng ta có thể đang tự tay ký vào văn bản tuyên bố từ bỏ sự tự do quý giá mà trong đầu thì nghĩ rằng đó là cách duy nhất để bảo vệ mình.

Chúng ta cần một kế hoạch toàn cầu

Lựa chọn quan trọng thứ hai mà chúng ta đối mặt là lựa chọn giữa sự cô lập mang tính dân tộc chủ nghĩa hay sự đoàn kết toàn cầu. Đại dịch corona và khủng hoảng kinh tế theo sau là những vấn đề toàn cầu. Chỉ có hợp tác toàn cầu mới có thể giải quyết hiệu quả các vấn đề này.

Đầu tiên, để đánh bại con virus này, chúng ta cần chia sẻ thông tin trên toàn cầu. Đó là lợi thế lớn của chúng ta khi đương đầu với đám virus. Một con virus corona ở Trung Quốc và một con virus ở Mỹ không thể phím nhau cách thức lây nhiễm cho con người. Nhưng Trung Quốc có thể truyền cho Mỹ những bài học quý giá để hiểu về virus corona và làm sao để chống lại nó. Thông tin mà một bác sĩ ở Milan, Italy phát hiện ra lúc đầu buổi sáng có thể giúp cứu sống nhiều người ở Tehran vào cuối buổi chiều. Khi chính phủ Anh do dự, đắn đo giữa các chính sách, họ có thể tham khảo Hàn Quốc vì trước đó một tháng Hàn Quốc đã trải qua tình cảnh tương tự.

Nhưng để làm được như thế, chúng ta cần một tinh thần hợp tác và tin tưởng toàn cầu

Các nước nên sẵn lòng chia sẻ thông tin một cách cởi mở đồng thời khiêm tốn lắng nghe lời khuyên, bên cạnh đó, tin tưởng vào các số liệu và phân tích chuyên sâu mà họ nhận được. Chúng ta cũng cần một nỗ lực toàn cầu trong việc sản xuất và phân phối các thiết bị y tế, quan trọng nhất là các kit thử và máy thở. Thay vì tất cả các nước bươn ra tự sản xuất và tích trữ bất cứ thiết bị nào mua được, một nỗ lực hợp tác trên quy mô toàn cầu sẽ giúp đẩy nhanh việc sản xuất và phân phối các thiết bị hiệu quả hơn.

Nhân tính hóa những dây chuyền sản xuất quan trọng trong đại dịch corona

Cũng giống như việc quốc hữu hóa các ngành công nghiệp quan trọng trong chiến tranh, cuộc chiến giữa con người và virus corona khiến chúng ta phải “nhân tính hóa” những dây chuyền sản xuất quan trọng. Một quốc gia giàu có ít các ca nhiễm virus nên sẵn lòng tiếp viện những thiết bị y tế quý giá cho những nước nghèo hơn đang bị ảnh hưởng nặng nề với niềm tin rằng khi đến lượt mình cần giúp đỡ, các quốc gia khác sẽ chung tay.

Một chiến dịch hợp tác tương tự cũng có thể áp dụng với lực lượng y tế. Các nước hiện đang ít bị ảnh hưởng có thể gửi nhân viên y tế đến những vùng dịch trong khu vực vừa để giúp cứu người kịp thời vừa có thể thu thập được những kinh nghiệm quý giá. Nếu sau đó tâm dịch chuyển hướng, sự giúp đỡ sẽ quay theo chiều ngược lại.

Sự hợp tác toàn cầu cũng quan trọng trên mặt trận kinh tế

Xét bản chất toàn cầu của kinh tế và chuỗi cung ứng, nếu mỗi chính phủ tự ý hành động mà không đếm xỉa gì đến những quốc gia khác, hậu quả sẽ là hỗn loạn và suy thoái sâu. Chúng ta cần một bản kế hoạch hành động toàn cầu và chúng ta cần xúc tiến nhanh. Ngoài ra chúng ta cũng cần đạt được thỏa thuận toàn cầu về việc di chuyển giữa các quốc gia.

Đi lại quốc tế bị ngừng trệ trong nhiều tháng sẽ đẩy chúng ta vào tình cảnh vô cùng khó khăn và cản trở cuộc chiến chống lại virus corona.

Các quốc gia cần hợp tác để ít nhất cho phép một số ít những người quan trọng tiếp tục di chuyển qua biên giới như các nhà khoa học, bác sĩ, nhà báo, chính trị gia, và thương nhân. Chúng ta có thể ký một thỏa thuận toàn cầu về việc sàng lọc ngay tại quê hương của các du khách. Nếu ta biết chỉ những hành khách được sàng lọc cẩn thận mới được phép lên máy bay, ta sẽ sẵn lòng cho họ nhập cảnh.

Đáng tiếc hiện nay các quốc gia gần như chưa thực hiện bất cứ biện pháp hợp tác nào kể trên. Sự tê liệt tập thể đang bóp nghẹt cả thế giới. Và dường như không có một người lớn nào trong dàn lãnh đạo.

Đáng nhẽ ra chúng ta phải chứng kiến từ nhiều tuần trước một cuộc họp khẩn cấp giữa các nhà lãnh đạo quốc tế để đưa ra một bản kế hoạch hành động chung. Cho đến tận tuần này các nhà lãnh đạo khối G7 mới thu xếp một cuộc họp trực tuyến nhưng rồi cũng chẳng đi đến đâu.

Vai trò của nước Mỹ trong đại dịch Corona

Trong những cuộc khủng hoảng toàn cầu trước đây, ví dụ như khủng hoảng tài chính 2008 hay đại dịch Ebola 2014, Mỹ luôn nắm vai trò dẫn dắt. Nhưng chính quyền Mỹ hiện nay đã từ bỏ vai trò lãnh đạo. Washington nói rõ lập trường rằng nước Mỹ hiện nay quan tâm đến sự vĩ đại của mình hơn là tương lai của nhân loại.

Chính quyền Trump thậm chí đã bỏ rơi cả các đồng minh thân cận nhất. Khi cấm tất cả các chuyến bay từ EU, Mỹ chẳng buồn báo trước với EU, chứ đừng nói đến việc hỏi ý kiến của EU về biện pháp mạnh tay này. Mỹ vừa khiến Đức nổi đóa sau khi bị cho là đã đề nghị trả 1 tỷ đô cho một công ty dược phẩm của Đức để mua độc quyền sáng chế vaccine Covid-19.

Kể cả khi chính quyền Mỹ hiện nay thay đổi cách tiếp cận và đưa ra một kế hoạch hành động toàn cầu, hiếm ai chịu đi theo một lãnh đạo không biết chịu trách nhiệm, không bao giờ thừa nhận sai lầm, và có thói quen nhận hết công trạng về phần mình còn đổ thất bại lên đầu người khác.

Hậu đại dịch Corona: Trong nguy có cơ

Nếu không có quốc gia nào đứng ra thế vào chỗ trống mà Mỹ để lại, thì không chỉ việc ngăn chặn đại dịch trở nên khó khăn hơn mà hậu quả còn làm quan hệ quốc tế xấu đi trong những năm tới. Tuy nhiên trong nguy có cơ. Chúng ta hy vọng đại dịch này sẽ giúp con người nhận ra sự nguy hiểm của chia rẽ toàn cầu.

Nhân loại cần đưa ra quyết định. Chúng ta sẽ tiếp tục đua xuống đáy vực chia rẽ hay chúng ta sẽ rẽ lối sang con đường của đoàn kết toàn cầu? Nếu chúng ta chọn chia rẽ, nó sẽ không chỉ kéo dài cuộc khủng hoảng này mà còn có thể dẫn đến thảm họa khốc liệt hơn trong tương lai. Nếu chúng ta chọn đoàn kết, đó sẽ không chỉ là chiến thắng virus corona mà còn là chiến thắng mọi đại dịch và khủng hoảng khác sẽ dồn dập tấn công nhân loại trong thế kỷ 21.

Miễn dịch cộng đồng thời virus Corona: Có thể bạn chưa biết!

Hôm qua, Sir Patrick Vallance, Trưởng cố vấn khoa học hàng đầu Anh quốc có một phát ngôn khá gây sốc. Ông này cho rằng, 60% người Anh nên nhiễm virus Corona để nước này đạt được “miễn dịch cộng đồng”. Từ đó hạn chế sự bùng phát mạnh hơn của virus này. Thủ tướng Anh – Boris Johnson – cảnh báo “nhiều người Anh sẽ mất người thân”. Nhưng họ cương quyết không ra lệnh cấm các sự kiện đông người.

Vậy miễn dịch cộng đồng là gì? Có chắc nó sẽ giúp nước Anh vượt qua đại dịch Covid-19 này? Cùng chúng tôi tìm hiểu ngay sau đây!

MIỄN DỊCH CỘNG ĐỒNG LÀ GÌ?

Theo CDC (Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ), miễn dịch cộng đồng (herd/ community immunity) là tình huống mà trong đó, một tỷ lệ dân số đủ lớn miễn dịch với một bệnh truyền nhiễm (nhờ tiêm vaccine hoặc đã bị bệnh trước đó) khiến cho việc lây bệnh từ người này sang người khác là không thể. Ngay cả những người không được tiêm phòng (như trẻ sơ sinh hay những người mắc bệnh mãn tính) cũng được bảo vệ phần nào vì căn bệnh sẽ có ít cơ hội lây lan.

Miễn dịch cộng đồng bảo vệ những thành viên dễ bị tổn thương nhất của dân số. Nếu đủ người được tiêm vaccine hoặc có kháng thể chống lại các bệnh nguy hiểm, vi trùng sẽ không thể “tìm thấy” những người dễ mắc bệnh hoặc chưa được tiêm ngừa.

ĐỐI SÁCH CỦA NGƯỜI ANH

Sir Patrick Vallance nêu ý kiến: “Nếu bạn kìm nén một thứ gì thật, thật nhiều, khi bạn thả lỏng các biện pháp đó, nó sẽ bung ra trở lại”. Ý ông là, nếu áp dụng các biện pháp ngăn chặn, ngay khi nới lỏng, bệnh dịch sẽ bùng phát trở lại.

“Vì vậy mục tiêu của chúng tôi là cố giảm đỉnh dịch (giảm tình trạng quá nhiều ca bệnh một lúc gây quá tải cho hệ thống y tế) và mở rộng đỉnh dịch (làm cho các ca bệnh dàn trải rộng hơn để có thể chủ động đối phó) mà không hoàn toàn triệt tiêu chúng. Và cũng vì thế, bởi vì phần lớn dân số đã bệnh nhẹ, chúng ta đạt được mức độ miễn dịch cộng đồng nhất định.

Như vậy, càng nhiều người miễn dịch đối với dịch bệnh này, mức độ lây nhiễm cùng lúc sẽ giảm và chúng ta bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất”.

Ông nói, “Nhiều khả năng virus Corona sẽ trở thành một loại cúm mùa”.

Chính phủ Anh tuyên bố sẽ không đóng cửa các trường học do không có cơ sở cho thấy việc này sẽ mang lại hiệu quả gì. Tuy rằng họ sẽ tiếp tục cân nhắc việc này.

Thủ tướng Anh phát biểu chiến thuật của nước Anh là bảo vệ những người cao tuổi, những người dễ bị tổn thương nhất. Có khoảng từ 5.000 đến 10.000 người Anh được cho rằng đã nhiễm virus Corona chủng Covid-19.

Ông Johnson cũng nhấn mạnh: “Hãy rõ ràng. Đây là khủng hoảng y tế công cộng tồi tệ nhất ở thế hệ này. Tôi sẽ phải nói thẳng với bạn, với công chúng nước Anh, rằng nhiều gia đình sẽ mất người thân trước khi họ đến tuổi để mất đi”.

CÁC Ý KIẾN TRÁI CHIỀU

Ông Hunt, chủ tịch Ủy ban Lựa chọn Chăm sóc Sức khỏe và Xã hội trực thuộc Hạ viện Anh, bày tỏ ý kiến lo ngại. “Thật ngạc nhiên và đáng ngại khi chúng ta chẳng làm gì khi chúng ta chỉ có 4 tuần trước khi rơi vào tình trạng như Ý hiện tại. Đáng lẽ chúng ta phải lên kế hoạch để làm giảm số lượng người nhiễm virus mới phải”.

Ông Hunt cho rằng đây là tình trạng “khẩn cấp cấp độ quốc gia”.

Pháp mới đây cuối cùng cũng đã quyết định đóng cửa toàn bộ trường học. Trong khi ở Mỹ, cái giải thể thao lớn đều tạm ngừng và Broadway đóng cửa trong một tháng.

Jimmy Whitworth, giáo sư ngành Y tế cộng đồng quốc tế tại Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh Luân Đôn, dự kiến các biện pháp mạnh hơn sẽ diễn ra trong một đến hai tuần tới. Ông cho rằng “Dựa trên diễn biến từ các quốc gia khác, cách thực tế nhất giải quyết vấn đề này là bắt đầu các biện pháp y tế công cộng quyết liệt nhất. Việc này sẽ được công chúng Anh ủng hộ”.

WHO (TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI) NÓI GÌ?

Vào ngày 3/3/2020, WHO đã có một tuyên bố chính thức. “Trong khi có rất nhiều người trên thế giới miễn dịch với cúm mùa, điều tương tự không thể xảy ra với virus Corona.

Covid-19 là một loại virus mới mà không ai có khả năng miễn dịch. Điều đó có nghĩa là nhiều người dễ bị nhiễm bệnh hơn và một số người sẽ bệnh nặng”.

Tổ chức này nhấn mạnh, vẫn chưa có vaccine để điều trị virus Corona. Còn vaccine được sử dụng chống viêm phổi không có tác dụng chống virus này.

CHÍNH PHỦ ANH ĐÚNG HAY SAI?

Nhiều nhà khoa học hàng đầu lẫn các quan chức đều cảnh báo rằng chẳng có gì chắc chắn mọi người sẽ có miễn dịch vĩnh viễn đối với virus Corona chủng Covid-19. Quá sớm để có thể biết điều gì sẽ xảy ra khi virus lây lan trong cộng đồng.

Tiến sĩ Nicola Rose, trưởng khoa virus học tại Viện kiểm soát và tiêu chuẩn sinh học quốc gia Anh cho biết: “Rõ ràng trì hoãn là cách thức phù hợp nhất đối với Anh quốc lẫn các quốc gia khác. Chúng ta cần có thêm thời gian để chuẩn bị hệ thống y tế và tìm ra vaccine.

Chúng tôi không thể biết đại dịch sẽ phát triển đến mức nào. Bệnh cúm có thể đến và đi theo đợt, dịch bệnh Covid-19 cũng có thể như vậy. Nhưng chẳng ai có thể chắc chắn sẽ có miễn dịch cộng đồng”.

Giáo sư Hanneke Schuitemaker, người đứng đầu bộ phận phát triển vaccine của hãng vaccine Janssen cho biết: “Chúng tôi không biết miễn dịch tự nhiên sẽ kéo dài bao lâu. Và liệu những người đã từng mắc bệnh có được bảo vệ mãi mãi sau đó. Hay chúng ta phải có vaccine để bảo vệ họ khỏi tái nhiễm”.

Cũng có ý kiến cho rằng, chính phủ Anh đang đưa ra một đối sách không tưởng. Nếu virus Corona chủng Covid-19 lây lan đủ để có miễn dịch cộng đồng, làm sao nó lại không tạo ra số lượng lớn bệnh nhân nhập viện gây quá tải cho hệ thống y tế? Đây vốn là một chủng virus lây lan nhanh chưa từng có trong cả trăm năm qua, với số lượng người bệnh nặng và chết nhanh chóng làm hoảng hốt cả thế giới.

Ý kiến của bạn thế nào? Hãy cho chúng tôi biết nhé.